Kiom da Esperantistoj? 

How many Esperantists? / Combien d'Espérantists? / Wie viele Esperantisten?


Dr. Paul H. Harder II * pharder /c`e/ phoenix.net * Houston, Texas, USA skribis:

Kutime oni legas la nombron de du miliono da Esperantistoj en la mondo.

The number I've read most often is two million Esperantists in the world.


eventoj /c`e/ odin.net (Eventoj red.) respondis:

> Tiu cifero "du milionoj" havas nenian realan bazon! Mi opinias, ke diversaj eldiroj pri 2 milionoj au 10 milionoj ktp. da E-parolantoj estas ege malutilaj. <

Don HARLOW <donh /c`e/ NETCOM.COM> diris:

La cifero estas ekstrapolita de la esplorinto post "surterena" esplorado en kelkaj landoj. Li ellaboris similajn ciferojn por proks 180 aliaj lingvoj kun pli ol miliono da parolantoj, kaj neniu plendas pri tiuj.  Mi efektive ne komprenas, kial li devas esti erara pri Esperanto.

Eventoj: > Por eksterulo tiuj ciferoj diras nenion, kaj ^ce esperantistoj plantas falsegajn sentojn, kaj renkontante la realan E-mondon oni povas tuj (!) seniluzii^gi. (Por taksi la nombron, konsideru ke en la plej pinta jaro 1987 ekz. UEA havis entute (!) 43642 membrojn...) <

DH: Certe pli granda ol ekz. "The English-Speaking Union". ^Cu tio signifas, ke en la mondo do troveblas malpli ol du milionoj da angleparolantoj?


Manuel M Campagna <ah514 /c`e/ FREENET.CARLETON.CA> entajpis:
 

P O P O L N O M B R A D O  E N  E S P E R A N T U J O

de Bernardo Goldena (Bernard Golden)

======================================

Unua artikolo [el serio de kvin] :

Senbazaj statistikoj de propagandistoj

======================================

Fonto : Eventoj n-ro 0061 (94 09 01), p. 2

La "eterna demando" 



Post prezentado de kelkaj problemoj de organizado kaj funkciado de lokaj grupoj en Esperantujo (vd. Eventoj n-roj 0052, 53, 54, 55), estas necese dedi^ci atenton al la "eterna demando" de esperantistoj kaj ne-esperantistoj : kiom granda estas la tutmonda Esperanto-movado ? Kelkfoje la demando estas formulita jene : kiom da esperantistoj (a parolantoj de Esperanto) estas kalkuleblaj ? Homoj, kiuj faras tiujn demandojn, havas diversajn celojn. Kelkaj volas ricevi respondon, kiu apogas pretendojn de propagandistoj, ke Esperanto estas facila lingvo, kiun amasoj kapablas rapide lerni kaj uzi. Alimaniere dirite, ili scivolas, ^cu la esperantistaro estas videbla en tutmondaj homgrupoj ; se jes, kie, do, estas la centmiloj a milionoj da esperantistoj menciataj en la propagandaj verkoj. Por aliaj la demando havas personan motivon ; ili volas ricevi kura^gigon por eklerni a plulerni la lingvon. Estas ankora unu grupo, konsistanta plejparte el kleruloj, fakuloj kaj verkistoj, kiuj bezonas statistikajn donita^jojn, skribitajn per objektivaj nombrad-metodoj, por siaj studa^joj, artikoloj en enciklopedioj kaj aliaj seriozaj celoj. ^Cu do ekzistas fidindaj manieroj kalkuli kapojn sub la verdaj ^capoj tra la tuta mondo ? Kiu emas facilanime diri jes, legu la ses taksojn en la sekva sekcio ; kelkaj estas harstarigaj, aliaj harfaligaj !

Mallerta ^jonglado per ciferoj sen iu ajn fakta bazo


Komparu la sekvajn taksojn kaj elektu tiun, kiu en via opinio plej konformas al la realo.

1. 1 000 000. El artikolo en Internacia Pedagogia Revuo verkita de Stefan MacGill, kiu nur "supozas" sen objektiva dokumenta^jo.

2. 2 000 000. La rezulto de konkurso organizita de Mark Fettes, la antaa redaktoro de Esperanto, kiu kalkulas la mezan ciferon de taksoj faritaj de 56 partoprenintoj.

3. 5 000 000. Takso publikigita en la presti^ga usona perioda^jo The New Yorker^gi estis ricevita de respondeculino en la novjorka oficejo de UEA, kiu tutsimple ^cerpis ciferojn el diversaj fontoj kaj iel kunmetis ilin.

4. 10 000 000. Takso, kiu aperis en elstara gazeto The Washington Post surbaze de nekonata fonto.

5. 7 000 000 ^gis 12 000 000. La la libro The Story of English ("La historio de la angla lingvo").

6. Pluraj centmiloj ^gis 15 000 000. El la bro^suro Wanted: a world language ("Dezirata : mondlingvo") de Mario Pei, sen mencio de fonto.

Respondoj de la propagandistoj


 ^Gis nun propagandistoj kaj diversaj organiza^joj en la Esperanto-movado ne povis akordi^gi kaj sen^cese publikigas malsamajn respondojn al la demando pri la nombro de esperantistoj en la mondo. Tiu manko de unuanimeco neniel inspiras fidon. Ordinaruloj suspektas, ke temas pri falsado a ^sveligo de ciferoj, kaj fakuloj dubas pri la bazoj de kompilado de statistikoj, kiuj estas senvaloraj por sciencaj celoj. Ankora unu kazo de rifuzo akcepti la realecon de la ciferoj estas la fakto, ke ^ciuj donita^joj venas de esperantistoj a Esperanto-organiza^joj mem kaj ne de senpartia statistika instanco. Analizo de la enhavo de informiloj, konsultlibroj kaj propaganda^joj pri la Esperanto-movado, indikas, ke ekzistas tri manieroj respondi la "eternan demandon".

-- a. Per troigo. La nombroj en la antaa sekcio ilustras tiun ^ci manieron misinformi pri la mondskala grando de la Esperanto-movado. La diferencoj inter la taksoj estas tro grandaj, do ili ne povas havi realan bazon. Propagandistoj uzas tiajn ciferojn por imponi. Mankas klara difino de esperantisto, do iu ajn, kiu montras interesi^gon pri la sukceso de Esperanto, estas alkalkulebla. Nek membreco en organiza^jo nek lingvoscio estas kriterioj.

-- b. Per maltroigo. Provoj estas faritaj kelkfoje doni moderajn ciferojn kaj apogi ilin sur konkretaj, kontroleblaj donita^joj. Por la celo de ^ci-speca statistikado, esperantisto devas esti membro de organiza^jo. La rezultoj povas pli ^guste speguli la realon, sed la ciferoj ne estas tro okulfrapaj. Movad-gvidantoj ^ciam havas la tendencon plialtigi la nombron de anoj, ekzemple per la kategorioj de ali^gintaj membroj kaj psedoesperantistaj apogantoj, kiuj pagas malpli altajn kotizojn kaj ne plene partoprenas en movadaj agadoj.

-- c. Per evito de statistikaj donita^joj. Propagandistoj kaj movad-funkciuloj, kiuj scias, ke estas treege malfacile respondi la demandon per fidindaj kaj kontroleblaj ciferoj, preferas eviti mencion de nombroj. En iliaj propaganda^joj kaj informiloj la temo tute ne estas tu^sita a estas pritraktita tiel ^generale kaj nebulece, ke ^gi neniel povas kontentigi faktavidajn informpetantojn. La elturni^go havas avanta^gon, ^car tute superflua estas pritrakto de la demando pri la signifo de esperantisto. Ekzemplo de tiu ^ci rimedo trovi^gas en la CED-raporto Bazaj faktoj pri la Internacia Lingvo (Esperanto) redaktita de Ivo Lapenna. Tiu dokumento provizas konsultantojn per "bazaj faktoj" pri nombro de landoj, kie trovi^gas membroj de UEA, landoj, kie funkcias Esperanto-organiza^joj, fakaj asocioj kaj lokaj Esperanto-societoj. Sed la dokumento, kun la sola escepto de mencio pri la 10 000 membroj de TEJO (en 1971), singarde evitas prezenti statistikan "bazan fakton" pri la nombro de la tutmonda esperantistaro. Lapenna ja sciis, ke neniu tia "baza fakto" ekzistas. ^Cu, do, oni konkludu, ke la plej prudenta traktado de la demando estas prisilentigi ^ciun provon doni statistikajn informojn ?

Ekzistas ankora unu elirejo por tiuj movadanoj, kiuj hezitas trompi per falsaj informoj, sed tamen volas diskrete ka^si nescion pri la vera nombro de esperantistoj en la mondo. Ili ruze respondu demandon per demando. Tiaj demandoj estas jenaj : ^cu estas eblo ekscii, kiom da ^sakludantoj estas en la mondo ? ; kiel oni povas nombri la homojn, kiuj scias la latinan lingvon ? ; ^cu ekzistas fidelaj ciferoj pri askultantoj de ^jaz-muziko ? Dum la demandinto cerbumas por provi respondi, oni havas tempon forkuri kaj tiel lasi la tiklan demandon.

***

En sekvaj partoj de tiu ^ci serio estos pritraktitaj metodoj uzitaj en la pasinteco por kompili statistikojn kaj kritiko de la rezultoj. Estos necese okupi^gi anka pri la signifo de "esperantisto" kaj "parolanto de Esperanto".


Kiom da esperantistoj? (2)

Dua artikolo: La "eterna demando" ^ciam revenas


 ^Ce la fino de la unua parto de tiu ^ci serio estis pritraktita artifiko konsistanta en evito de mencio de ciferoj pri la grando de la tutmonda esperantistaro. Efektive, tia maniero ka^si nescion estas tute senutila, ^car la "eterna demando", same kiel la fifama falsa monero, revenadas.

Sekve, estas necese ser^ci objektivajn rimedojn por nombri kaj tiel kompili kredindajn statistikajn donita^jojn. Oni okupi^gis pri tiu problemo jam en la fruaj jaroj de la historio de Esperant o. Anka tiutempe ne estis eble simple nombri kapojn, do oni devis eltrovi nerektajn metodojn por kolekti la ^capojn. Provoj objektive taksi la nombron de esperantistoj en la mondo estis bazitaj sur unu a pli de la sekvaj bazoj: 1. publi kigitaj adresaroj; 2. nombro de perioda^joj kaj listoj de iliaj abonantoj; 3. lokaj grupoj kaj takso de iliaj membroj; 4. eldon-kvantoj de verkoj en Esperanto; 5. a^cetado de lernolibroj kaj alispecaj lerniloj.

Neniu el tiuj bazoj per si mem sufi^cas por informi pri la totala nombro de esperantistoj en unu lando a en la tuta mondo, sed ^car ne ekzistas aliaj rimedoj, tiuj statistikoj estas publikigitaj kaj interpretitaj, ofte kun akompana obligo de la rezultoj kaj eksterpolado.

La takso de Adam Zakrzewski

Plej probable la sola esperantisto en la historio de la movado, kiu estis profesie kvalifikita por okupi^gi pri statistikaj esploroj, estis Adam Zakrzewski (1856-1921). Li faris sciencajn studojn en la fizika-matematika fakultato de la Universutato de Peterburgo kaj en la lastaj jaroj de sia vivo oficis kiel la estro de la statistika sekcio ^ce la magistrato de Varsovio. En la jaro 1912 li faris provon taksi la nombron de la tiama esperantistaro la tri sendependaj kalkulbazoj:

1. nomoj listigitaj en la lasta Adresaro ^gis la 31-a de decembro 1908: 21.915

2. nombro de gazetoj kun arbitra takso de 500 abonantoj por ^ciu: 94 x 500 = 47.000

3. nombro de societoj konata de la Centra oficejo, kun supozita meznombra membraro de 50 homoj en ^ciu: 1455 x 50 = 72750

La rezultoj evidente tre varias; ne estas du, kiuj apogas unu la alian.  Uzante nur la ciferojn pri la nombro de gazetoj kaj societoj, Zakrzewski supozis, ke la tutmonda esperantistaro nombris en 1912 inter 50 kaj 70 mil homojn, sed li emfaz is, ke liaj ciferoj estas nur supoza^joj, malproksimaj de precizeco: "Eble sistema kalkulo, farita post interkonsento de la naciaj societoj en ^ciuj landoj samtempe, povus iam proksimigi nin al la vera cifero".

Kialoj de malprecizeco



Estas facile doni ob^jetojn kontra kalkulbazoj, kiujn oni uzas en sekreta maniero por fari popolnombradon.

1. Adresaroj.
-------------

La plej fruaj statistikoj bazi^gas sur la Adresaroj de Zamenhof kaj la Tutmondaj Jarlibroj de F. de Me'nil. La enhavo de amba publikiga^joj estas mankhava, ^car estas evidente, ke nur malgranda parto de la tuta esperantistar o estas enskribita. Du francaj interlingvistoj, Couturat kaj Léau, opiniis, ke la oficialaj nombroj en la menciitaj verkoj donas pli ^gustan kaj pli precizan ideon pri la Esperanto-movado kaj ^gia akcelado ol "la svagaj kaj fantaziaj taksoj de certaj propagandistoj". Tamen, ili atentigis, ke la Adresaroj kaj la Jarlibroj ne donas tute fidindajn ciferojn, ^car en ili trovi^gas nomoj de pluraj personoj, kiuj ne plu estas esperantistoj, ^cu pro morto ^cu pro eksi^go. Cetere, estas inkluditaj anka nomoj de personoj, kiuj ne scias e^c unu vorton de Esperanto sed, kiel apogantoj kaj simpatiantoj, povas ali^gi al Esperanto-grupoj. Rimarku, ke Couturat kaj Léau reliefigas la gravecon de lingvo-kapablo, dum Zakrzewsk i ne provis difini esperantiston kiel uzanton de la lingvo. Nuntempe ne ekzistas iuspeca adresaro celanta registri la nomojn kaj adresojn de ^ciuj esperantistoj en la mondo.

2. Gazetoj kaj listoj de abonantoj.
-----------------------------------

Anka tiu ^ci kalkulado estas tre febla. Estas malfacile scii, kiom da perioda^joj nun ekzistas; cetere, la nombro dare ^san^gi^gas. Ne ^ciu esperantisto abonas gazeton, dum kelkaj ricevas pli ol unu, do la sama nomo aperas sur pluraj listoj de abonantoj. Estas sciate, anka, ke samaj ekzempleroj de gazetoj povas esti legataj de pluraj esperantistoj. Abonanto ne ^ciam estas la ekvivalento de esperantisto, ^car apogantoj povas finance su bteni publikigadon, malgra tio, ke ili neniam lernas la lingvon.

3. Eldonado, vendado kaj a^cetado de publikiga^joj.
---------------------------------------------------

Tiu ^ci kategorio mankas en la statistika esploro de Zakrzewski, sed aliaj atoroj provas trovi rilaton inter la kvantoj da eldonitaj libroj kaj la nombro de esperantistoj. Anka tiu ^ci kalkulbazo estas nerekta kaj e^c pli malfidinda ol tiu de perioda^joj. Couturat kaj Le'au prezentas jenajn ciferojn pri francaj publikiga^joj.

- lernolibro de Th. Cart: 66.000 ekz.
- Bro^suro (10-centima): 100.000 ekz.
^Slosiloj de ^Cefe^c (5-centimaj): 200.000 ekz.
- Lernilo de ^Cefe^c (10-centima): 300.000 ekz.

Couturat kaj Le'au atentigas, ke kvankam lerniloj estas a^cetitaj de ^ciuj personoj, kiuj volas lerni Esperanton, estas grave akiri respondojn al la sekvaj demandoj: kiom da eklernantoj finstudis la lecionojn? Kiom da ili forlasis la lernad on, anta ol ili kapablas uzi la lingvon? Kiom da ili balda forgesas, kion ili lernis? Kun rilato al la propagandaj bro^suroj, ne estas kredeble, ke ^ciu vendita ekzemplero kreis adepton de Esperanto.  Zelotoj a^cetis tiujn malmultekostaj n publikiga^jojn pogrande por vasta distribuado, sed ne estas eble scii, kiom da ili sukcesas varbi novajn lernontojn de la lingvo.

Kiel riske estas bazi taskojn sur eldonkvantoj a vendkvantoj de publikiga^joj, evidentas per du ekzemploj prezentitaj de Janton (Esperanto - language, literature, and community, 1993).

1. La verkoj de Mao Tse Dung en Esperanto aperis en ^Cinio en centmiloj da ekzempleroj dum tempo, kiam la ^Cina Esperanto-Asocio havis nur 500 membrojn. Janton bedarinde ne indikas, kiom estis eksportitaj kaj kiom restis sur bretoj de la eldonejo.

2. Certaj polaj lernolibroj kaj vortaroj por pollingvuloj, kiuj havas eldonkvanton de meznombre 20.000, rapide el^cerpi^gas, sed la Pola Esperanto-Asocio nombras nun iom pli ol 6.000 membrojn.

Janton ne esploris la sorton de la amasoj da lerniloj. Ne ^ciu, kiu lernas Esperanton,  fari^gas membro de Pola Esperanto-Asocio. Ankora unu statistika problemo temas pri traduko de kazoj de a^cetado de pluraj malsamaj lerniloj fare de la sama persono.

Konkludo
----------

Kvankam la tri kalkulbazoj pritraktitaj ^ci-supre estas objektivaj, t.e. ili provizas esplorantojn per nombreblaj kvantoj, ili ne estas cent-procente kontroleblaj, kaj interpretado estas tre malfacila, e^c neebla.

Bernard GOLDEN


Kiom da Esperantistoj? (3)

Tria artikolo: Kompilado de statistikoj surbaze de grup-membreco


La ^cefaj problemoj
-------------------

La unua tasko de esplorantoj estas akiro de fidindaj donita^joj pri la nombro de organiza^joj de esperantistoj en la tuta mondo. Tiu laboro estas malfacila pro la sekvaj kialoj. Ne estas eble scii precize kiom da esperantistaj grupoj, klubo j, rondoj, societoj, asocioj, ligoj ktp. ekzistas je la momento, kiam la esploro komenci^gas, ^car ne estas havebla iu ajn mondvasta listigo a adresaro. Tiun la enketantoj mem devas kompili. Cetere, esperantistaj organiza^joj ofte estas malstabilaj; ekde la tempo inter dissendo de demandaroj kaj aperigo de la anoncoj en la gazetaro, la situacio povas ^san^gi^gi en pluraj partoj de la mondo pro la politikaj, ekonomiaj kaj sociaj kialoj. La rezulto estas for - malapero de malnovaj grupoj kaj fondado de novaj organiza^joj. Manke de centra oficejo por konstanta kontrolado, la statistikado neniam povas esti centprocente ^gisdata. Aldone al tiuj malhelpoj, estas la malbona kutimo de kelkaj organiza^jaj prezidantoj, se kretarioj a alispecaj respondeculoj rifuzi kunlabori per resendado de konscience plenigitaj demandfolioj; sekve, la totaloj ^ciam restas nekompletaj.

Post kiam estas kolektitaj la donita^joj, venas la fazo de prilaborado kaj interpretado. Oni devas havi manieron scii, kiom da esperantistoj estas membroj de pli ol unu grupo, por ne nombri ilin plurfoje. Estas necese havi eblon taksi la fi dindecon kaj certecon de la membro-nombro en ^ciu grupo. Bone konata estas la praktiko de grupgvidantoj ^sveligi la etaton de la membroj ne nur por imponi al rivalaj esperantistaj organiza^joj, sed anka por fanfaroni pri sukcesoj en neesp erantistaj medioj. Tre suspektindaj estas raportoj enhavantaj rondajn ciferojn - centojn, milojn,dekmilojn. Kvankam difinoj de esperantistoj, parolantoj de Esperanto, kaj simpatiantoj de Esperanto estos pritraktitaj en la sekva artikolo de tiu ^ci serio, estas necese tu^si la temon tie ^ci. Jen kiel Edward Symoens priskribas la situacion en sia Esperanto-grupo:

"...nia loka klubo havas sur papero 55 membrojn, sed fakte estas nur deko kiu scipovas Esperanton! La aliaj estas familianoj, amikoj, simpatiantoj.  En si mem, tiu maniero agi havas iun "financan" valoron por la klubo, sed ni ^ciam devas kon scii^gi ke ni nur havas de pluraj jaroj nur deko (tiele!) da esperantistoj..."

Manke de rigoraj difinoj de esperantistoj a parolantoj de Esperanto, povas esti inkluditaj en membro-statistikoj homoj, kiuj ali^gis al organiza^joj pro tre diversaj kialoj kaj neniam havis emon lerni la lingvon. Kiel, do, trakti tiun gra ndan kvalitan diferencon?

Efektive, la plej enorma problemo alfrontanta statistikantojn estas determino  de la nombra grandeco de esperantistoj, kiuj ne estas ali^gintaj al iu ajn formo de esperantista organiza^jo. Estas necese okupi^gi pri takso de tiu kvanto por akiri ciferon spegulantan la tutmondan esperantistaron. La tubero en la afero estas, ke ne ekzistas objektiva procedo kalkuli la proporcion de la neorganizita parto de la movado kun rilato al la registrita membraro. Pri la unua grupo, estas ofte menciite, ke ^gi formas nur parton de glacimonto, kies dimensioj ne estas scieblaj.

Resumoj de tri statistikaj esploroj de la pasinteco
---------------------------------------------------

Estas interese kompari la rezultojn de tri provoj kalkuli la nombron de esperantistoj en la mondo surbaze de membreco en lokaj organiza^joj.
 

 -------------------------------------------------------------------------
 | Enketisto | jaro | lokaj | membroj | membroj  | nereregist-| tutmonde |
 |           |      | gupoj |         | en grupo | ritaj      |          |
 |           |      |       |         | (meze)   |            |          |
 -------------------------------------------------------------------------
 | Dietterle | 1926 | 1786  | 41.751  |    24    |   84.825   | 126.576  |
 | Dubin     | 1938 | 2000  | 50.000  |    25    |   50.000   | 100.000  |
 | CED       | 1964 | 1299  | 36.346  |    28    |      ?     |    ?     |
 -------------------------------------------------------------------------
Dietterle
---------

En la artikolo "Statistiko" en Enciklopedio de Esperanto estas dirite, ke unu el la taskoj de la Centra Oficejo de UEA estas havigi fidindajn ciferojn pri la disvasti^go de Esperanto en la tuta mondo. Estas represitaj la statistikaj tabeloj kompilitaj de d-ro Johannes Dietterle, la direktoro de la Germana Esperanto-Instituto, en la jaro 1926. Li nombris 126.576 esperantistojn en la mondo, pri kiuj li havis "fidindan scion". En 100 landoj en pli ol 7.000 lokoj 41.751 esperantistoj estis organizitaj en 1.786 grupoj, el kiuj 632 estis fakaj grupoj. Tio donas meznombron de 24 membroj en ^ciu grupo. Izoluloj en lokoj, kie ne estis grupo, nombris 16.987, kaj cetere, estis 67.838 ekstergrupaj esperantistoj. Tiel Diett erle kalkulis, ke en 1926 estis 126.576 esperantistoj en la tuta mondo. Li sciis, ke la ciferoj estas ^ciuokaze tro malaltaj, sed opiniis, ke taksado pri la fakta situacio ne estas devo de statistikestro. D-ro Dietterle nek difinis "esperan tisto" nek priskribis la bazon de sia "fidinda scio" pri la esperantistoj, kiuj ne estis ali^gintaj al grupoj.

Dubin
------

En verko, publikigita en 1944, Jozeph Dubin, funkciulo de la nacia Instituto de Esperanto en Philadelphia, Usono, informis, ke en 1938 2.000 lokoj en la mondo havis Esperantan klubon a societon, ^ciu kun dekduo ^gis kelkcent membroj. Li t aksis, ke la membraro en ^ciu grupo estis meznombre 25, do la totalo estis 50.000 klub-membroj. Al tiu sumo li arbitre aldonis egalan nombron de neali^gintaj homoj, tiel ke en la tuta mondo estis 100.000 esperantistoj. Tamen, la Dubin pop olnombrado de esperantistoj en 1932 registris totalon de 116.000, sed li ne menciis la fonton. Krome, ne estis kalkulitaj miloj da neregistritaj esperantistoj en la mondo. Dubin konkludis, ke estis entute kvaronmiliono de esperantistoj. Kri tikindaj en la statistikado de Dubin estas la ronda cifero de 2.000 lokaj grupoj, la senbaza aldono de 50.000 neali^gintaj esperantistoj kaj la manko de difino de esperantisto.

CED
-----

Okaze de la jaro de Internacia Kunlaboro (IJK) de Unui^gintaj Nacioj en 1965, Centro de Esploro kaj Dokumentado pri la Monda Lingvo-Problemo (CED) en 1964 entreprenis enketon pri la nombro de lokaj grupoj kaj iliaj membroj. La rezultoj esti s publikigitaj en la dua parto de la Jarlibro de UEA por 1965. La enketo rivelis, ke estis 1.299 grupoj en 39 landoj kun 36.346 membroj. Tamen, estis plurfoje emfazite, ke tiuj sumoj estas minimumaj, ^car ne ^ciuj landaj asocioj reagis al l a enketo, a ili liveris neadekvatajn informojn. Ekzemple, donita^joj el Sovetunio estis nekompletaj. La la ciferoj de CED, ^ciu loka grupo havis meznombre 28 membrojn. CED evidente ne faris provon diferencigi lingve kapablajn membrojn d isde tiuj, kiuj ali^gis nur pro komplezo.

Miriga estas la proksimeco de la nombro de membroj en lokaj grupoj: 24 (Dietterle), 25 (Dubin), 28 (CED). ^Cu tio estas nur hazarda koincido, a ^cu ekzistas iu socio-demografia kazo? Eble helpos analizi tiun fenomenon kompilado de plurjardeka membrecstatistikoj de longdaraj Esperanto-societoj en diversaj landoj.

La statistikaj principoj de Forster
----------------------------------

La ^gisnuna plej detala kaj science bazita statistika pritrakto de membreco en la Esperanto-komunumo trovi^gas en sociologia analizo de la Esperanto-movado farita de Peter G. Forster. En la unua ^capitro, temanta pri la grando kaj disvastig^o de la esperantistaro, la atoro pritraktis la sociologian signifon de statistikoj devenantaj de la Adresaroj de Zamenhof, la abonant-listo de La Esperantistaro, la nombro de Esperanto-grupoj kaj individuoj de d-ro Dietterle, membreco en landaj asocioj kaj membreco en UEA. Forster kalkulis anka la densecon de enpenetrado de Esperanto, t. e., kontraste kun la totala nombro de esperantistoj en ^ciu lando, la proporcion de esperantistoj kun rilato al la totala populacio. Tiel estas eble scii, kiuj landoj havas fortajn movadojn. Kelkloke li uzis la pli vaste bazitan statistikon de Dietterle, aliloke la ciferojn de UEA (do nur de la membroj de tiu organiza^jo), kaj la rezultojn de la enketo de UEA pri membreco en lokaj grupoj, en kiuj ne ^ciuj lokaj anoj apartenas al landa asocio, do ne aperas kiel membroj de UEA en aliaj tabeloj. Forster ne preteratentis fakorganiza^jojn, uzante la donita^jojn pri membroj troveblaj en la Jarlibro.  Fine, li listi gis membrojn de SAT, la sola relative granda grupo de eperantistoj krom UEA.

Forster ne neis, ke estas multaj neorganizitaj esperantistoj, sed li ne akceptis la asertojn de tiuj, kiuj volas kredigi, ke la nombro de esperantistoj en la organizita movado estas nur "parto de la glacimonto".  Kvankam li konsentis, ke pov as esti multaj esperantistoj ekster la movado, kiuj neniam ali^gas al la organiza^joj, a kiuj lasas sian membrecon eksvalidi^gi, tamen li opiniis, ke la grado, en kiu estas eble uzi Esperanton sen esti membro de organizita movado estas se vere limigita. Pro tio li konkludis, ke ^generale la efektiva nombro de esperantistoj estas tiu de organizitaj apogantoj en ^ciuspecaj grupi^goj:  grandaj organiza^joj kiel UEA kaj SAT kaj anka landaj kaj lokaj asocioj kaj fakorganiza^joj.

Forster faris neniun provon ser^ci totalan sumon por la tuta mondo, t. e. membrojn kune kun neali^gintaj individuoj, sed donis apartajn ciferojn por UEA kaj SAT. La tutmonda membraro de tiuj du organiza^joj en 1964 estis:

UEA:  36.346
SAT:    2.483
--------------
sume: 38.829

E^c se oni duobligus tiun sumon por inkludi ^ciujn neorganizitajn esperantistojn, la rezulto - 77.658 - ne atingas unu el la pluraj centmiloj de la propagandistoj.

Rimarku, ke Forster nombris la membrojn de organiza^joj, senkonsidere ^cu ili kapablas uzi Esperanton kiel lingvon. Li opiniis, ke membreco en esperantista organiza^jo ne estas kondi^cita per postulo de parolkapablo, kvankam estas avanta^go por efika partopreno en la movado posedi scion de Esperanto.

Bernard GOLDEN


Kiom da Esperantistoj? (4)

Kvara artikolo: La difino de "esperantisto" por statistikaj celoj


Kiujn oni nombras?
------------------

En n-ro 4/1991 de Internacia Pedagogia Revuo, Stefan MacGill publikigis tabelon kun rondaj ciferoj, kiuj liaopinie prezentas bildon de la tutmonda esperantistaro. ^Car lia "statistikado" bazi^gas sur supozoj kaj konjektoj, la rezultoj tute ne estas konvinkaj. Mankas enketado kaj esplorado de dokumentaj fontoj por doni atentikecon al la diversaj taksoj. Kvankam sur la unua pa^go de lia artikolo li tu^sas la demandon pri la minimuma lingva nivelo meritanta la epiteton "uzant o de Esperanto", li ne provas objektive difini tiun nivelon. Fine, post sep pa^goj da ^jonglado per ciferoj, MacGill surpaperigas la fundamentan demandon: kiel ni difinu "Esperantisto"?

La fakto, ke tiu demando ne aperas en la unua alineo de la artikolo kun adekvata prikomentado, reliefigas la metodologian difekton de la laboro de MacGill, kaj samkiale ^gi karakterizas ^ciujn entreprenojn de popolnombrado en Esperantujo. E splorantoj simple ne degnis a ne kapablis difini la kategorion "esperantisto", do ili ne nombris precize la samajn kapojn kaj ^capojn. Unuj okupi^gis nur pri homoj, ali^gintaj al organiza^joj, aliaj nombris anka a^cetintojn de lerniloj kaj enskribi^gintojn en kursoj, senkonsidere ^cu ili trastudis la lerno-librojn a finis la kursojn. Por precize nombri a^gojn a ulojn, estas necese havi klaran komprenon pri liaj formo kaj konsisto por identigi ilin. La ^cefa kialo de ne fidindaj statistikoj en Esperantujo estas la neeblo formuli difinon de esperantisto, pri kiu ^ciuj povas akordi^gi, kaj kiu estas praktike utiligebla. ^Guste ^car diversaj enketantoj uzis malsamajn kriteriojn - a tute ne havis kriteriojn - ne estas eble fari komparon inter la rezultoj.

En la sekvaj sekcioj estos pritraktitaj la plej oftaj terminoj uzataj por homoj apartenantaj al la lar^ga kategorio de "membroj de la Esperanto-komunumo". Ili estas diferencigeblaj per grado de scio kaj uzo de la lingvo kaj partopreno a enga^gi^go en la Esperanto-movado. Estas necese trovi la limojn de ^ciu agadsfero por fari objektivan karakterizadon.

Esperantisto
------------

La klasika difino trovi^gas en sekcio 5 de la Deklaracio pri Esperantismo, konata anka kiel la Bulonja Deklaracio (1905). ^Gi prezentas la vidpunkton de d-ro Zamenhof mem:

"Esperantisto estas nomata ^ciu persono, kiu scias kaj uzas la lingvon Esperanto, tute egale por kiuj celoj li ^gin uzas. Apartenado al ia aktiva Societo esperantista por ^ciu esperantisto estas rekomendinda, sed ne deviga."

Tiel, por esti esperantisto gravas la scio kaj uzo de la lingvo. Tamen, tiu difino ne estas utila por sciencaj celoj, ^car ne estas klarigite, sur kiu minimuma nivelo oni povas scii kaj uzi Esperanton.

Esperantismano
----------------

En sekcio 1 de la Bulonja Deklaracio estas difino de alia agado en la Esperanto-komunumo:

"La esperantismo estas penado disvastigi en la tuta mondo la uzadon de lingvo netrale homa..."

Zamenhof klarigis la diferencon inter esperantisto kaj esperantismano en sia parolado pri Universala Esperanto-Asocio ^ce la malferma kunveno de UEA en Barcelono en 1909:

"U.E.A. unuigas do ne ^ciujn esperantistojn, sed ^ciujn esperantismanojn, t. e. ^ciujn tiujn homojn, kiuj konsideras ne nur Esperanton en ^gia ekstera lingva formo, sed anka ^gian internan ideon".

Tiu persono, kiu bone konas la lingvon kaj aktive partoprenas en la movado estas kelkfoje nomata "vera esperantisto" a "bona esperantisto".

Esperantofono
---------------
(= Esperantlingvulo, Esperantlingvano)

Lastatempe estis enkondukita la termino "esperantofono" por karakterizi personon, kiu scias praktike uzi Esperanton por komunikado kun aliaj homoj. Ne estas necese, ke li identi^gu kun la celoj de la Esperanto- movado. En tiu ^ci senco, ^gi estas la ekvivalento de la koncepto de "esperantisto" en la Deklaracio de Bulonjo.

Esperantano
-----------

Tiu ^ci termino, malofte a tute ne uzata nuntempe, estas difinita en Plena Ilustrita Vortaro jene: "neaktiva aprobanto de Esperanto".  Efektive, ^gi estas utila termino por klasifi homojn ne apartenantajn al la jam menciitaj kategorioj. Esperantanoj ne scias kaj ne uzas la lingvon, do ili estas nek esperantistoj nek esperantofonoj, kaj ^car ili ne penadas disvastigi la uzadon de Esperanto, ili ne estas esperantismanoj. Inter la esperantanoj trovi^gas ^ciuspecaj pogantoj, a probantoj, simpatiantoj kaj amikoj de Esperanto. Kelkfoje ili montras sian ligitecon kun la Esperanto-komunumo per elbu^sigo de lataj a ladaj eldiroj a per kontribuo de materiaj rimedoj. Verdire, ili povas havi anka negativan efik on, ^car, neniam lernante kaj uzante la lingvon, ili montras sin hipokritaj kaj nekonvinkaj ekzemploj anta la publiko ekster Esperantujo.

Kompetenteco de lingvouzo
----------------------------

Tre dornhava demando por statistikantoj, kiuj volas strikte limigi sian nombradon nur al tiuj, kiuj scias kaj uzas Esperanton, koncernas determinon de akceptebla a minimuma nivelo de lingvoscio. La tubero en la afero estas, ke la organiza ^joj, kiuj provizas enketantojn per donita^joj, mem ne klasifas siajn membrojn la gradoj de lingva kompetenteco.

Absolute minimuma nivelo de lingvouzo estas tiu de persono, kiu lernis la Fundamentan Gramatikon de Esperanto, t. e. la 16 regulojn ellaboritajn de d-ro Zamenhof. ^Ci-rilate esti^gas demando pri la klasifo de lernantoj de Esperanto, a en kursoj a atodidakte, se ili ne sukcesas ellerni la elementan studmaterialon. Man^ga^jo ne nutras homoj, kiu ne man^gas ^gin, kaj Esperanto-lernolibro ne faras esperantiston el homo, kiu ne lernas per ^gi, kvankam oni povas akiri statistikojn per la nombro de man^ga^joj kuiritaj kaj lernolibroj a^cetitaj. Sekve, anka la lingvoscio de eklernantoj de Esperanto estas sub la akceptebla minimumo. Ankora unu grupo kun minimuma lingvoscio konsistas el pasivuloj, kiuj scias su fi^con por legi kaj kompreni simplajn frazojn, sed tute ne kapablas skribi a paroli en la lingvo krom diri "bonan tagon" kaj "^gis la revido". Ilia lingvonivelo estas evidente tro malalta, por ke ili kvalifiki^gu kiel sciantoj kaj uzantoj de Esperanto.

 ^Ce la alia ekstrema^jo de la lingvouza kontinua^jo estas tiuj homoj, pri kiuj oni asertas, ke ili "primajstras Esperanton" a "havas perfektan scion de la lingvo". E^c se sur tiu supra nivelo de lingoscio trovi^gas tiaj elituloj, kiuj hav as la kapablon uzi Esperanton kvaza ^gi estus ilia gepatra lingvo, ili estas tre malmultaj en la Esperanto-komunumo. Limigo de la kategorio de esperantisto al tiu grupo signifas, ke la totalo estus kelkaj centoj kaj ne la centmiloj a milionoj de la propagandistoj. Estas evidente, ke la plej signifplena kaj utila difino de esperantistaro devas bazi^gi sur lingvoscio meze inter la du ^ci-supre pritraktitaj limoj. ^Cu oni povas mezuri tiun kapablon en objektiva maniero, a ^c^gi estas subjektiva koncepto la la vidpunktoj de la koncernaj individuoj kaj la esploristoj? Kelkaj opinias, ke estas eble difini la limojn de scio kaj uzo de Esperanto per ekzamenoj kaj diversgradaj atestiloj kaj diplomoj. La plej granda malavanta^g^ci-rilate estas la diverseco de metodoj de testado kaj taksado; sekve la rezultoj ne ^ciam estas akordigeblaj. Cetere, e^c tiu procedo de mezurado donas nur partan bildon de la tuto de esperant-lingvuloj en la mondo, ^car ne ^ciuj prezentas sin por ekzamenoj. ^Sajnas, do, ke la sola maniero, kiu restas, estas pli-malpli subjektiva taksado de la kapablo uzi Esperanton en diversaj situacioj.

Praktika uzo de Esperanto
---------------------------

Ofte aperas en verkoj pri tiu ^ci temo la esprimo "praktike uzi Esperanton". Se oni povas difini la esencon de praktika uzado de la lingvo, tio donos la ^slosilon por solvi la problemon rilate bone funkciantan difinon de esperantisto, kiun povos aprobi homoj kaj organiza^joj enretreprenantaj statistikajn esplorojn de la Esperanto-komunumo.

Personoj, kiuj uzas Esperanton por praktikaj celoj sur la minimua nivelo, komprenas ordinarajn konversaciojn, kapablas uzi la parolatan lingvon por ^ciutagaj bezonoj, legas perioda^jojn kaj librojn, kaj anka korespondas. Tiu scio kaj uzad o de Esperanto sufi^cas por ili por partoprenado en agadoj de lokaj kaj aliaj grupoj, kongresumi kaj turismi. La praktikan lingvouzon de tiuj esperantistoj povas karakterizi gramatikaj kaj semantikaj mal^gusta^joj kaj subnorma prononcado, sed tiuj misa^joj, se ne tro oftaj, ne malhelpas interkomunikadon.

Konkludo
----------

Estas konsilinde, ke estontece statistikaj esploroj en Esperantujo nombru nur tiujn membrojn de la Esperanto-komunumo, kies scio de la lingvo estas adekvata por ebligi praktikan agadon kiel priskribitan ^ci-supre. Tio signifas, ke lernantoj , "eternaj komencantoj" kaj esperantanoj - neaktivaj aprobantoj - estos ekskluditaj.

Bernard GOLDEN



 ^Gisdatigita je la 1 septembro 1997 fare de Ken Caviness     --    Bonvolu averti min pri eraroj!